ABD savunma bütçesi 1 trilyonu aştı, F-35’in maliyeti programın gidişatını tartışmaya açtı
ABD Savunma Bakanlığı’nın 2026 mali yılı için açıkladığı ulusal savunma bütçesi 1 trilyon doları aştı; ülkenin en pahalı silah programı F-35 ise artan maliyetler ve operasyonel sorunlar nedeniyle yeniden tartışmaların merkezinde.
Pentagon yetkilileri, Başkan Donald Trump’ın 2026 mali yılı için önerdiği 1,01 trilyon dolarlık ulusal savunma bütçesinin detaylarını Pentagon’da düzenlenen bir basın toplantısında kamuoyuyla paylaştı. Bu tarihi bütçe, 2025 yılına kıyasla yüzde 13,4’lük bir artışı temsil ediyor ve hem 848,3 milyar dolarlık ana bütçeyi hem de Kongre uzlaşı mekanizması yoluyla sağlanacak 113,3 milyar dolarlık ek finansmanı kapsıyor. Bu, ABD savunma harcamalarının ilk kez 1 trilyon dolar eşiğini geçtiği bütçe oldu. Daha sonra, Aralık 2025’te 901 milyar dolarlık savunma bütçesi onaylandı; Pentagon ise 21 Nisan 2026’da bir adım daha ileri giderek, 2027 mali yılı için talep edilen 1,5 trilyon dolarlık bütçe kapsamında askeri personel sayısında 44 bin kişilik artış ve silah sistemleri için 750 milyar dolarlık harcama öngörüldüğünü bildirdi.
Tartışmanın merkezinde, ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’nin (GAO) Nisan 2024’te yayımladığı rapor bulunuyor. Lockheed Martin tarafından üretilen F-35 Lightning II, Savunma Bakanlığı’nın en pahalı silah sistemi olarak biliniyor. GAO raporuna göre Savunma Bakanlığı F-35’i 2088 yılına kadar uçurmayı planlıyor; bu süre servislerin en son öngördüğünden 11 yıl daha uzun. Ofis, programın toplam maliyetinin tüm kullanım ömrü boyunca 2 trilyon doları aşmasının beklendiğini, bunun Eylül 2023’te bildirilen 1,7 trilyon dolarlık ömür boyu maliyete göre bir artışı temsil ettiğini açıkladı. Revize edilen tahmin, yaklaşık 1,6 trilyon dolarlık idame maliyetini ve jetin geliştirilmesi ile tedariki dahil yaklaşık 442 milyar dolarlık satın alma maliyetini içeriyor. Gdh
Maliyet artışının tek nedeni uzun kullanım ömrü değil. GAO, artan enflasyonun F-35’i uçurmanın maliyetini artıran önemli bir faktör olduğunu, programın maliyetleri düşürme girişimlerinin yalnızca sınırlı bir başarıya ulaştığını belirtti.
Sorun yalnızca para değil: hazır olma oranları ve tedarikçi bağımlılığı
Rapor, maliyetin yanında operasyonel zafiyetlere de işaret ediyor. GAO, F-35 programının yüklenicilere aşırı bağımlılık, yetersiz eğitim, yedek parça ve destek ekipmanı eksikliği ve ordunun jetler üzerinde kendi bakım çalışmalarını yapmasına yardımcı olabilecek teknik veri eksikliği gibi zorluklarla karşı karşıya olduğunu tespit etti. 2023 verilerine göre ABD envanterindeki F-35A’ların ancak yüzde 51,9’u operasyonel uçuşa hazır durumdaydı; bu oran F-35B’lerde yüzde 59,7, F-35C’lerde yüzde 61,9 seviyesinde kaldı.
Pentagon’un yüklenici bağımlılığı konusundaki temel sorunu raporda şöyle özetleniyor: ABD hükümetinin depoda yedek parça durumu konusunda karar verme yeteneği ve etkisi sınırlı. Bağımsız değerlendirmeler de benzer bir tablo çiziyor. Kongre Bütçe Ofisi’nin (CBO) 2025 tarihli raporu, F-35’lerin aynı yaştaki diğer savaş uçaklarına kıyasla çok daha düşük kullanılabilirlik ve uçuş saatlerine sahip olduğunu ortaya koydu. Aynı analizlerde F-16’ların geçmişte yılda 250-350 saat uçtuğu, F-35’lerin ortalamasının ise yaklaşık 195 saat olduğu belirtiliyor.
Maliyet hedeflerine yaklaşılmasının bir nedeni de bu düşük kullanım. GAO, servislerin satın alınabilirlik hedeflerine ulaşma yolunda ilerlemesinin kısmen öngörülen uçuş saatlerinin azaltılmasından kaynaklandığını kaydetti. Eleştirel analizler bunu bir “maliyet erteleme” mekanizması olarak değerlendiriyor: erken üretim partilerindeki uçaklar uzun süre revizyonda kaldığı için motorlar ve ana bileşenler daha az yıpranıyor, büyük bakım masrafları geleceğe öteleniyor ve kâğıt üzerinde yıllık işletme maliyetleri düşük görünüyor.
Bütçe artarken tedarik azalıyor
Maliyet baskısı, Pentagon’un tedarik planlarına da yansıdı. ABD Savunma Bakanlığı, yüksek maliyet sorunlarını gerekçe göstererek F-35 Lightning II tedarikini 2026 için 74’ten 47’ye düşürmeyi planlıyor; uçakların modernizasyonuna ve yedek parça tedarikine ise yaklaşık 1 milyar dolarlık ek bütçe ayrılacak. Aynı dönemde Pentagon, F-35’in halefi olarak konumlandırılan yeni nesil F-47 programına da kaynak ayırmaya başladı; Kongre’de görüşülen 2026 bütçesinde F-35 programına 8,5 milyar dolar, modernizasyon çalışmalarına 2,2 milyar dolar ve F-47 programına 3,2 milyar dolar kaynak ayrılması öngörülüyor.SavunmaTR
F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), maliyet eleştirilerine karşı attığı adımlara dikkat çekiyor. Ofis, sözleşme maliyetlerini düşürme çabaları ve aktif bir maliyet azaltma girişimi yoluyla sürdürülebilirlik maliyetlerini azaltmaya devam ettiğini açıkladı. JPO verilerine göre alınan maliyet kontrol önlemleri 2014-2022 yılları arasında kuyruk başına yıllık maliyeti yaklaşık üçte bir oranında azaltarak 9,4 milyon dolardan 6,2 milyon dolara düşürdü. SanayigazetesiGdh
Buna karşın hedeflere mesafe sürüyor. Hava Kuvvetleri şu anda ortalama bir F-35A’yı işletmek için yılda 6,6 milyon dolar harcıyor; bu rakam orijinal hedef olan 4,1 milyon doların oldukça üzerinde.
2027 mali yılı bütçesi şu an Kongre sürecinde. Beyaz Saray’ın askeri harcamalar için ayrılacak ek finansmanı sağlık ve konut yardımı gibi kalemlerden yapılacak kesintilerle karşılamayı planladığı, Demokrat siyasetçiler ve çok sayıda sivil toplum kuruluşunun bütçe artışına tepki gösterdiği bildirildi.
